Prof. Dr. Güven Sak’ın TEPAV verilerine dayanarak paylaştığı analiz, Türkiye’deki şehirlerin 1975–2020 yılları arasındaki 45 yıllık kentsel büyüme ve ağırlık noktası kaymalarını gözler önüne serdi.
Çalışmaya göre Türkiye’deki illerin 44’ünün kentsel büyüme yönü batıya kayarken; en dikkat çekici sınır değişimleri Muğla, Balıkesir, Konya, Isparta ve Antalya’da yaşandı.
ŞEHİRLERİN AĞIRLIK NOKTALARI YER DEĞİŞTİRDİ
Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) ve Global Settlement Layer verileri kullanılarak yapılan hesaplamalar, Türkiye’deki kentsel alanların ağırlık merkezlerinde ciddi eksen kaymaları olduğunu ortaya koydu. Sanayileşme, ulaşım akslarının gelişimi, topoğrafik koşullar ve iç göç dalgaları şehirlerin yönünü doğrudan etkiledi.
İŞTE UÇ NOKTALARDAKİ İLLER VE KAYMA MİKTARLARI
Grafikte öne çıkan yönsel büyüme rekorları şu şekilde şekillendi:
En Batıya Kayan İl – Muğla (-7,3 km):
Muğla, kentsel alan ağırlık merkezini yaklaşık 7,3 kilometre batıya taşıyarak Türkiye genelinde en net batı yönlü büyüme gösteren il oldu.
En Kuzeye Kayan İl – Balıkesir (+7,5 km):
Kentsel yerleşim ekseni kuzeye doğru tam 7,5 kilometre kayan Balıkesir, Türkiye’de en yüksek kuzey yönlü kentsel genişlemeyi kaydetti.
En Güneye Kayan İl – Konya (-4,0 km):
İç Anadolu’nun köklü kenti Konya, kentsel ağırlık merkezinde yaklaşık 4 kilometre güneye doğru bir kayma yaşadı.
En Doğuya Kayan İller – Isparta ve Antalya (+5,5 km):
Genel eğilimin aksine Akdeniz’in iki komşu ili Isparta ve Antalya, kentsel büyüme eksenlerini doğuya doğru yaklaşık 5,5 kilometre kaydırarak doğu yönlü büyümede başı çekti.
METROPOLLERDE ‘KUZEYBATI’ EKSENLİ BÜYÜME
Türkiye’nin en büyük metropollerinde de kentsel alanın genişleme yönü belirginleşti:
İstanbul: Kent merkezinin ağırlık noktası yaklaşık 5,4 km batıya ve 3,3 km kuzeye (kuzeybatı aksına) kaydı.
Ankara: Başkentte ağırlık noktası yaklaşık 2,9 km batı ve 5,3 km kuzey yönlü bir genişleme kaydetti.
BÖLGESEL EKSENLER VE PLANLAMA İHTİYACI
TEPAV’ın hesaplamalarına göre Türkiye’deki illerin yarısından fazlasının (44 il) kentsel ağırlık noktası batı yönlü hareket etti. Uzmanlar, bu verilerin kentsel dönüşüm, altyapı yatırımları, yeni otoyol hatları ve sanayi alanlarının konumlandırılması süreçlerinde kritik bir yol haritası sunduğuna dikkat çekiyor.
